Nadere toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening

22. Personeelskosten

In € miljoenen 2017 2016
     
Salarissen 159,1 154,3
Sociale lasten 17,3 16,9
Pensioenkosten 29,7 28,7
     
Totaal personeelskosten 206,1 199,9

De ‘pensioenkosten’ van de toegezegde bijdrageregelingen bedragen € 25,0 miljoen (2016: € 24,2 miljoen).

Bezoldiging van bestuurders en commissarissen

I. Bestuurder(s) van de vennootschap

In € Salaris Variabele beloning Beloning Beloning betaalbaar op termijn Sociale lasten Overige emolu-menten Totaal
      Vast + variabel        
               
2017              
Raad van Bestuur              
               
J.J. Fennema, voorzitter 303 018 42 423 345 441 64 288 9 059 22 404 441 192
I.M. Oudejans 279 621 39 147 318 768 59 492 9 059 20 900 408 219
A.J. Krist 1) 60 601 10 017 70 618 12 966 2 265 8 179 94 028
U. Vermeulen 242 405 33 937 276 342 51 863 9 059 16 426 353 690
B.J. Hoevers 2) 66 667 9 333 76 000 14 390 3 020 1 550 94 960
Totaal 952 312 134 857 1 087 169 202 999 32 462 69 459 1 392 089

1) Afgetreden per 1 april 2017, 2) Aangetreden per 1 september 2017

Bovengenoemde variabele beloningen zijn gebaseerd op het bereiken van de afgesproken doelstellingen gedurende het verslagjaar. Zij bestaan uit collectieve Gasunie-doelstellingen en uit lange termijn strategische doelstellingen, zoals verwoord in het hoofdstuk ‘Remuneratiebeleid Raad van Bestuur’. De collectieve Gasunie-doelstellingen hebben betrekking op te behalen financiële- en operationele resultaten over 2017.
Per 1 juli 2013 is de pensioenovereenkomst van de medewerkers van de N.V. Nederlandse Gasunie gewijzigd. Deze pensioentoezegging houdt in dat de vennootschap zich verplicht heeft tot het betalen van een vaste, vooraf vastgestelde premie. Deze premie is gebaseerd op een voorwaardelijk middelloonsysteem. Deze pensioenovereenkomst is per 1 juli 2013 ook van toepassing op de leden van de Raad van Bestuur.

De vergoeding begrepen onder de post ‘Overige emolumenten’ met betrekking tot de heer Fennema is de verkoop in augustus 2017 van de niet genoten verlofdagen in 2017 ad € 19.480 en de werkgeversbijdrage levensloop ad € 2.924.

In augustus 2017 heeft een uitkering plaatsgevonden aan de heer Oudejans als gevolg van verkoop van niet genoten verlofdagen uit het jaar 2017 ter grootte van € 17.976. Ook is de werkgeversbijdrage levensloop ad € 2.924 inbegrepen. Deze bedragen zijn opgenomen in de kolom ‘Overige emolumenten’.

De vergoedingen begrepen onder de post ‘Overige emolumenten’ met betrekking tot mevrouw Krist zijn de uitkering van het flexibiliseringsbudget van € 3.130, de uitkering in het kader van de hypotheekregeling van € 634 en de verkoop van niet genoten verlofdagen ad € 4.415.

De vergoeding begrepen onder de post ‘Overige emolumenten’ met betrekking tot de heer Vermeulen is de uitkering van het flexibiliseringsbudget van € 16.426.

De vergoeding begrepen onder de post ‘Overige emolumenten’ met betrekking tot de heer Hoevers is de uitkering van het flexibiliseringsbudget van € 1.550.

Aan de leden van de Raad van Bestuur wordt een voor de uitoefening van hun functie passende leaseauto ter beschikking gesteld.

In € Salaris Variabele beloning Beloning Beloning betaalbaar op termijn Sociale lasten Overige emolu-menten Totaal
      Vast + variabel        
               
2016              
Raad van Bestuur              
               
Ir. J.J. Fennema, voorzitter 301 212 48 386 349 598 63 880 8 822 22 344 444 644
I.M. Oudejans RA 277 954 44 650 322 604 59 112 8 822 20 843 411 381
A.J. Krist 1) 160 961 25 805 186 766 34 418 5 881 17 739 244 804
U. Vermeulen 1) 160 961 25 805 186 766 34 418 5 881 17 392 244 457
               
Totaal 901 088 144 646 1 045 734 191 828 29 406 78 318 1 345 286

1) Aangetreden per 1 mei 2016

Bovengenoemde variabele beloningen zijn gebaseerd op het bereiken van de afgesproken doelstellingen gedurende het verslagjaar. Zij bestaan uit collectieve Gasunie-doelstellingen en uit functiespecifieke doelstellingen, zoals verwoord in het hoofdstuk ‘Remuneratiebeleid Raad van Bestuur’. De collectieve Gasunie-doelstellingen hebben betrekking op te behalen financiële en operationele resultaten over 2016.

II. Commissarissen van de vennootschap
De bezoldiging van de leden van de Raad van Commissarissen (RvC) wordt mede bepaald door hun bijdrage in de verschillende commissies: Audit Commissie (AC) en Belonings-, Selectie & Benoemingscommissie (BBC). Hiernaast is in de bezoldiging de afgedragen premie in het kader van de Zorgverzekeringswet (ZVW) opgenomen.

In € RvC AC BBC Premie ZVW Bezoldiging
           
2017          
R. de Jong RA, voorzitter 30 908   2 064   32 972
Drs. D.J. van den Berg 22 668   2 064 1 645 26 377
Mr. M.M. Jonk 20 608   2 064   22 672
Drs. M.J. Poots-Bijl RC 20 608 5 152   1 713 27 473
Dr. W.J.A.H. Schoeber 20 608 5 152   1 713 27 473
Ir. J.P.H.J. Vermeire 20 608 5 152   1 713 27 473
           
Totaal 136 008 15 456 6 192 6 784 164 440
           
2016          
R. de Jong RA, voorzitter 30 722   2 048   32 770
Drs. D.J. van den Berg 22 530   2 048 1 659 26 237
Mr. M.M. Jonk 20 482   2 048   22 530
Drs. M.J. Poots-Bijl RC 20 482 5 120   1 728 27 330
Dr. W.J.A.H. Schoeber 20 482 5 120     25 602
Ir. J.P.H.J. Vermeire 20 482 5 120     25 602
           
Totaal 135 180 15 360 6 144 3 387 160 071

23. Overige bedrijfslasten

In € miljoenen 2017 2016
     
Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 218,3 227,7
Kosten van netwerkbeheer 110,3 109,8
Overige bedrijfslasten 45,6 71,3
     
Totaal overige bedrijfslasten 374,2 408,8

De lagere overige bedrijfslasten hangen met name samen met incidentele lasten in 2016.

De toevoegingen en de vrijval in de voorziening voor opruimingskosten en saneringen van € 1,1 miljoen (2016: € 14,8 miljoen) en de toevoegingen in de voorziening voor incourante voorraden van € 2,7 miljoen (2016: € 0,5 miljoen) zijn onder de ‘overige bedrijfslasten’ opgenomen.

24. Financieringsbaten

In miljoenen euro's 2017 2016
     
Rentebaten 7,8 2,0
Resultaten op vreemde valuta 0,1 0,2
     
Totaal financieringsbaten 7,9 2,2

De rentebaten hebben betrekking op uitgezette gelden en vorderingen.

25. Financieringslasten

In miljoenen euro's 2017 2016
     
Rentelasten 82,7 123,4
Resultaten op vreemde valuta 0,5 0,6
Overige financieringslasten 2,3 3,2
     
Totaal financieringslasten 85,5 127,2

De lagere rentelasten hangen samen met de aflossing van langlopende leningen in 2017.

De rentelasten van de financiële verplichtingen gewaardeerd op geamortiseerde kostprijs bedragen € 82,3 miljoen (2016: € 122,6 miljoen). De rentebaten met betrekking tot kortlopende financieringen bedragen € 1,0 miljoen (2016: € 2,0 miljoen nadelig). Van de rentelasten is in 2017 in totaal € 3,1 miljoen geactiveerd (2016: € 2,7 miljoen) rekening houdend met een gewogen gemiddelde rentevoet van 2,6% (2016: 3,2%).

26. Belastingen

De belastinglast over het resultaat in de geconsolideerde winst- en verliesrekening bestaat uit de volgende componenten:

In miljoenen euro's 2017 2016
     
Verschuldigde vennootschapsbelasting over het boekjaar 56,8 159,0
Verschuldigde vennootschapsbelasting over voorgaande jaren ‑7,9 ‑9,0
Mutatie in uitgestelde belastingen ‑7,4 ‑114,1
     
Totale belastinglast 41,5 35,9

De aansluiting tussen het effectieve belastingtarief en het toepasselijke belastingtarief voor de geconsolideerde jaarrekening is als volgt:

In procenten 2017 2016
     
Winst-en-verliesrekening    
Toepasselijk belastingtarief Nederland 25,0 25,0
Effect van belastingtarieven in andere landen ‑1,9 -
Aanpassingen uit voorgaande jaren ‑5,1 ‑4,8
Effect tariefswijziging op de uitgestelde belastingen 0,5 0,8
Effect innovatiebox ‑1,1 ‑1,1
Overige verschillen ‑3,6 ‑3,5
     
Effectief tarief 13,8 16,4
     
Uitgestelde belastingen    
Toepasselijk tarief (voor volgende boekjaren) 25,0 25,0
Effectief tarief (voor volgende boekjaren) 25,0 25,0

De aanpassingen uit voorgaande jaren hebben met name betrekking op de definitieve uitkomsten van het boekenonderzoek over de periode 2007-2012 door de Duitse belastingdienst. De overige verschillen betreffen niet-belaste bedragen als gevolg van toepassing van de deelnemingsvrijstelling.

27. Aantal werknemers

De gemiddelde personeelsbezetting in fulltime-equivalenten bedraagt voor 2017 1.772 (2016: 1.759). De personeelsbezetting bedraagt ultimo 2017 1.763 fulltime-equivalenten (2016: 1.771).

28. Uitgekeerd en voorgesteld dividend

De Raad van Bestuur stelt voor om van de winst over 2017 € 0,7 miljoen toe te voegen aan de algemene reserve en € 258,8 miljoen aan de aandeelhouder uit te keren. Dit dividendvoorstel is niet verwerkt in de balans per 31 december 2017 en de toelichting. De winst over 2016 bedroeg € 183,5 miljoen en hiervan is € 110,1 miljoen als dividend uitgekeerd in 2017.

29. Financiële informatie per segment

De informatie wordt gesegmenteerd naar de activiteiten van de groep. De operationele segmenten weerspiegelen de managementstructuur van de groep. De volgende segmenten worden onderscheiden:

  • Gasunie Transport Services
    Dit segment beslaat het netbeheer in Nederland en is verantwoordelijk voor de aansturing van transport, de ontwikkeling van leidingnet en bijbehorende installaties en het bevorderen van de marktwerking. Dit segment omvat de entiteiten Gasunie Transport Services B.V. en Gasunie Grid Services B.V.
  • Gasunie Deutschland
    Dit segment beslaat het netbeheer Duitsland en is verantwoordelijk voor de aansturing van transport, de ontwikkeling van leidingnet en bijbehorende installaties en het bevorderen van de marktwerking.
  • Participations
    Dit segment richt zich op het optimaal benutten van de bestaande deelnemingen en het  faciliteren van de komst van nieuwe gasstromen naar Noordwest-Europa via LNG-aanvoer en lange afstandspijpleidingen. Deelname in (inter)nationale projecten op het gebied van aardgasinfrastructuur in Nederland en Duitsland maakt hiervan eveneens deel uit. Onder dit segment vallen tevens de joint arrangements voor pijpleidingen die het Gasunie-transportnet verbinden met buitenlandse markten, zoals de BBL-leiding naar het Verenigd Koninkrijk.

De grondslagen van waardering en resultaatbepaling van de segmenten wijken niet af van de grondslagen zoals die in de geconsolideerde en vennootschappelijke jaarrekening worden gehanteerd.

De activa, verplichtingen, opbrengsten en resultaten van een segment omvatten zowel posten die rechtstreeks tot dat segment behoren als posten die redelijkerwijs aan dat segment kunnen worden toegerekend. De transactie prijzen voor leveringen tussen segmenten worden bepaald op zakelijke basis.

I. Informatie over activa

In € miljoenen Activa  
  31 dec. 2017 31 dec. 2016
Segmenten    
- Gasunie Transport Services 6 554,2 6 489,2
- Gasunie Deutschland 1 292,4 1 459,8
- Participations 1 334,7 1 431,1
     
Segmententotaal  9 181,3  9 380,1
     
Niet-gealloceerde activa 650,3 891,1
     
Totaal geconsolideerde activa  9 831,6  10 271,2

De gealloceerde activa bevat de materiële vaste activa, de immateriële vaste activa, de investeringen in joint ventures, de investeringen in geassocieerde deelnemingen en de overige kapitaalbelangen. De niet-gealloceerde activa bevat de uitgestelde belastingvorderingen en de vlottende activa.

II. Informatie over opbrengsten en resultaat

In miljoenen euro's Opbrengsten     Segmentresultaat  
  2017 2016   2017 2016
Segmenten          
- Gasunie Transport Services  927,9  1 208,5   296,1 80,5
- Gasunie Deutschland 224,2 235,2   ‑20,4 102,3
- Participations 123,7 213,0   55,8 100,4
Inter-segment ‑34,4 ‑108,9      
           
Segmententotaal  1 241,4  1 547,80   331,5 283,2
           
Niet-gealloceerde financiële baten en lasten       ‑30,5 ‑63,8
           
Resultaat vóór belastingen       301,0 219,4
           
Belastingen       ‑41,5 ‑35,9
           
Opbrengsten en resultaat na belastingen over de periode  1 241,4  1 547,8   259,5 183,5

Gedurende 2017 heeft het segment Gasunie Transport Services voor € 7,3 miljoen (2016: € 27,1 miljoen), het segment Gasunie Deutschland voor € 0,5 miljoen (2016: € 0,5 miljoen) en het segment Participations voor € 26,5 miljoen (2016: € 81,3 miljoen) aan inter-segment diensten geleverd. De verschuiving tussen Gasunie Transport Services en Participations hangt grotendeels samen met de fusie van de Peakshaver B.V. met Gasunie Transport services B.V.

III. Overige segmentinformatie

De vermelde vaste activa bevat de materiële vaste activa, de immateriële vaste activa, de investeringen in joint ventures, de investeringen in geassocieerde deelnemingen en de overige kapitaalbelangen.

In miljoenen euro's Investeringen in vaste activa  
  2017 2016
Segmenten    
- Gasunie Transport Services 207,3 266,2
- Gasunie Deutschland 42,8 80,2
- Participations 8,0 10,0
     
Segmententotaal 258,1 356,4

In miljoenen euro's Afschrijvingen     Andere materiële niet-geldelijke posten dan afschrijvingen  
  2017 2016   2017 2016
Segmenten          
- Gasunie Transport Services ‑243,7 235,6   ‑9,0 467
- Gasunie Deutschland ‑34,4 34,8   ‑112,2 4,4
- Participations ‑26,0 34,2   0,0 0,2
           
Segmententotaal ‑304,1 304,6   ‑121,2 471,6

De ‘andere materiële niet-geldelijke posten dan afschrijvingen’ betreft de bijzondere waardervermindering van € 117 mln. in het segment Gasunie Deutschland en dotaties aan en vrijval van voorzieningen. Voor de bijzondere waardevermindering verwijzen wij naar de toelichting in noot 1.

In miljoenen euro's Investeringen in joint ventures en geassocieerde deelnemingen     Aandeel in het vermogen van joint ventures en geassocieerde deelnemingen  
  2017 2016   31 dec. 2017 31 dec. 2016
Segmenten          
- Gasunie Transport Services - -   - -
- Gasunie Deutschland - -   104,3 163,1
- Participations 2,9 0,2   86,5 81,6
           
Segmententotaal 2,9 0,2   190,8 244,7

In miljoenen euro's Acquisities in joint ventures en geassocieerde deelnemingen     Aandeel in resultaat joint ventures en geassocieerde deelnemingen  
  2017 2016   2017 2016
Segmenten          
- Gasunie Transport Services - -   - -
- Gasunie Deutschland - 56,1   ‑18,5 11,4
- Participations - -   23,1 22,5
           
Segmententotaal - 56,1   4,6 33,9

Het negatieve resultaat in Joint Ventures bij het segment Gasunie Deutschland hangt voornamelijk samen met de bijzondere waardevermindering van € 33 mln. Hiervoor verwijzen wij naar de toelichting in noot 1.

30. Informatie over producten en diensten

In miljoenen euro's Opbrengsten van derden  
  2017 2016
     
Gastransport  1 157,6  1 440,8
Overige activiteiten  83,8  107,0
     
Totaal  1 241,4  1 547,8

31. Geografische informatie

Bij het bepalen van de opbrengsten van derden en de vaste activa per geografisch gebied wordt primair bepaald aan de hand van het gebied, waar de activiteiten plaatsvinden. De N.V. Nederlandse Gasunie heeft activiteiten in twee geografische gebieden: in Nederland en buiten Nederland.

In miljoenen euro's Opbrengsten van derden     Vaste activa  
  2017 2016   31 dec. 2017 31 dec. 2016
           
Nederland 980,8 1 237,3   7 184,9 7 190,1
Buiten Nederland 260,6 310,5   1 996,4 2 190,0
           
Totaal 1 241,4 1 547,8   9 181,3 9 380,1

De vermelde vaste activa bevat de materiële vaste activa, de immateriële vaste activa, de investeringen in joint ventures, de investeringen in geassocieerde deelnemingen en de overige kapitaalbelangen.

32. Belangrijke cliënten

De vennootschap behaalde in 2017 en 2016 tenminste 10% van haar externe opbrengsten ter zake van gastransport bij één enkele externe cliënt.

33. Verbonden partijen

De dienstverlening tussen de N.V. Nederlandse Gasunie en haar verbonden partijen vindt plaats op zakelijke gronden (at arm’s length).

GasTerra B.V. is een verbonden partij, omdat de Staat der Nederlanden direct en indirect invloed van betekenis heeft. De groepsmaatschappij Gasunie Transport Services B.V. verleent gastransportdiensten aan GasTerra B.V. Deze diensten worden uitgevoerd in overeenstemming met het bepaalde in de Gaswet waarbij Gasunie Transport Services B.V. is gehouden om non-discriminatoir te handelen en conform aanvraag zaken te doen. De in rekening gebrachte tarieven zijn vastgesteld door de Nederlandse toezichthouder (ACM), welke onafhankelijk is van de Staat der Nederlanden. GasTerra B.V. kan als belangrijke cliënt worden gekwalificeerd.

De dienstverlening tussen de N.V. Nederlandse Gasunie en haar joint ventures en geassocieerde deelnemingen is niet van materiële omvang.

De Raad van Bestuur kwalificeert ook als verbonden partij.  Voor de bestuurdersbeloning van de bestuurders wordt verwezen naar noot 22 van de geconsolideerde jaarrekening.

34. Honoraria externe accountant

Ten laste van de rechtspersoon zijn in het boekjaar de volgende honoraria gekomen ter zake van werkzaamheden die door de accountantsorganisatie zijn uitgevoerd die belast is met het onderzoek van deze jaarrekening. In deze opgave zijn mede begrepen de overeenkomstige honoraria bij de geconsolideerde dochtermaatschappijen.

In miljoenen euro’s Totaal PricewaterhouseCoopers     Waarvan PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.  
  2017 2016   2017 2016
           
Onderzoek van de jaarrekening 0,7  0,7    0,5  0,6 
Andere controleopdrachten 0,2  0,2    0,2  0,2 
Adviesdiensten op fiscaal terrein - -   - -
Andere niet-controlediensten - -   - -
           
Totaal honoraria externe accountant 0,9  0,9    0,7  0,8 

Samenvatting van de door de accountant verleende diensten naast de controle van de financiële overzichten

Onze accountant, PwC NL heeft voor de periode waarop de wettelijke controle betrekking heeft, naast de controle van de statutaire jaarrekening de volgende diensten aan de vennootschap en haar gecontroleerde entiteiten geleverd:

Andere controleopdrachten vereist vanuit wet- of regelgeving  
Controle van financiële verantwoordingen ten behoeve van een toezichthouder 0,1
  0,1
Andere controleopdrachten  
Controle van subsidieverantwoordingen < 0,1
Assurance-opdracht inzake MVO-verslag < 0,1
Assurance-opdracht inzake bestuurdersbeloning < 0,1
Beoordelingsopdracht inzake een statutaire jaarrekening van een dochtermaatschappij < 0,1
  0,1
   
Totaal andere controleopdrachten 0,2
   
Adviesdiensten op fiscaal terrein  
Niet van toepassing -
  -
Andere niet-controlediensten  
Overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot financiële informatie ten behoeve van de toezichthouder < 0,1
  < 0,1

Onderzoek van de jaarrekening

Het honorarium voor de statutaire jaarrekeningcontroles van dochtermaatschappijen bedraagt € 0,1 miljoen en is opgenomen in het totaal van € 0,7 miljoen.

De jaarrekening van Gasunie is opgesteld in miljoenen euro’s, indien een bedrag afgerond op nul uitkomt, is dit aangeduid met < € 0,1 miljoen.

35. Gebeurtenissen na de balansdatum

Er zijn geen gebeurtenissen na de balansdatum met belangrijke financiële gevolgen.