Resultaten Business development

De strategie van Gasunie speelt in op de grote veranderingen die zich in het energielandschap in Nederland en daarbuiten voltrekken. Gasunie ambieert een blijvende rol als energieinfrastructuurbedrijf in een betrouwbare, betaalbare en op den duur CO2-vrije energievoorziening. Dat is ook de context voor een strategische inzet van mensen en middelen. Om groeikansen te creëren en benutten wordt het aantal mensen en middelen voor businessdevelopmentprojecten uitgebreid. Hieronder worden deze projecten per cluster beschreven, inclusief de fasering en een indicatie van de investering.

Cluster renewable gas

SCW
Met SCW Systems is in 2017 de demo vergassingsinstallatie in Alkmaar gebouwd waar met de nieuwe technologie van superkritische watervergassing duurzaam gas en herbruikbare grondstoffen geproduceerd wordt uit natte biomassa (rest- en afvalstromen). De komende jaren wordt de demonstratiefaciliteit gefaseerd opgeschaald om de betrouwbare werking van de nieuwe technologie op industriële schaal aan te tonen. SCW Systems en Gasunie New Energy zijn elk voor de helft aandeelhouder van de demonstratiefaciliteit. Opschaling van het aanbod van duurzame gassen is van groot belang voor de realisatie van de beoogde CO2-vrije energievoorziening in 2050. 

Ambigo
Samen met Participatiefonds Duurzame Economie Noord-Holland (PDENH), ENGIE, Dahlman Renewable Technology en ECN werkt Gasunie New Energy aan de realisatie van deze groen gas installatie Ambigo.

Ambigo is een onderzoeks- en demonstratiefaciliteit waar drie innovatieve technologieën (MILENA, OLGA en ESME genoemd) gecombineerd worden in een industrieel proces om groen gas te produceren. Ze zorgen er samen voor dat in de installatie – met een voor vergassingsprojecten recordefficiëntie van 70 procent – verschillende soorten biomassa kunnen worden omgezet naar groen gas. Ambigo past in ons streven om met innovatieve technieken de opschaling van het aanbod duurzame gassen te faciliteren.

Biogasnetwerk Twente
Met de opening van het Biogas Netwerk Twente begin 2017 is een stap gezet om de rol van groen gas in de duurzame energievoorziening te versterken en op te schalen. Het Biogas Netwerk Twente voegt 4 miljoen m3 groen gas toe aan de bestaande productie van 81 miljoen m3. Het Biogas Netwerk Twente is een samenwerkingsverband tussen Gasunie New Energy en Cogas met medewerking van het Energiefonds Overijssel. Op termijn kan het biogasnetwerk zorgen voor de invoeding van 40 miljoen m3 groen gas in het netwerk van Cogas. Dat komt overeen met het gemiddeld gasgebruik van 25.000 huishoudens.

Cluster waterstof en power-to-gas

Waterstof wordt in de toekomst een belangrijke schone energiedrager in een duurzame CO2-vrije energievoorziening. Naast duurzame stroom zal veel energie in moleculaire vorm getransporteerd en opgeslagen moeten blijven worden.

Waterstof kan worden ingezet voor onder meer mobiliteit/vervoer, industrie en elektriciteitslevering. Ook inzet in gebouwde omgeving is denkbaar. Waterstof, onder meer afkomstig van duurzame stroombronnen, maar ook uit methaan in combinatie met CO2-opslag, kan worden bijgemengd in het huidige gastransportnet en kan een significant deel van de energiebehoefte invullen.

Power-to-gas
Gasunie New Energy ziet power-to-gas als een veelbelovende technologie waarbij gasinfrastructuur een verbindende rol speelt. Met behulp van deze techniek wordt duurzame stroom, bijvoorbeeld afkomstig van windparken, omgezet in waterstof. De verwachting is dat deze techniek na 2030 zal bijdragen aan het bereiken van klimaatdoelstellingen. Sinds het begin van 2017 is de aandacht voor en interesse in waterstof als potentieel schone en flexibel inzetbare energiedrager sterk toegenomen.

Gasunie New Energy is met volle inzet bezig om projecten te starten en uit te rollen om deze waterstofeconomie te stimuleren.

HyStock
Samen met EnergyStock wordt onder de naam HyStock gewerkt aan het converteren, opslaan en transporteren van groene waterstof. In het verslagjaar is voor dit project de Final Investment Decision (FID) genomen. Oplevering is gepland in het najaar van 2018. Dit project kan als opmaat dienen voor grootschaliger elektrolyseprojecten en de opslag van waterstof. Voor dit project is er samen met partners subsidie aangevraagd (TSO 2020 call) en verkregen.

Gasunie Waterstof Services 
Het project om een bestaande aardgastransportleiding geschikt te maken voor gebruik als waterstoftransportleiding ligt op koers. Eind 2018 zal de leiding waterstof kunnen vervoeren van Dow Chemicals naar Yara en ICL-IP in Zeeuws-Vlaanderen. In 2017 is hiervoor Gasunie Waterstof Services B.V (GWS) opgericht. In de toekomst willen we meer infrastructuur voor waterstoftransport aan GWS toevoegen.

North Sea Wind Power Hub
In het verslagjaar is Gasunie toegetreden tot het North Sea Wind Power Hub-consortium, dat tot dan toe bestond uit de netwerkbedrijven TenneT (Nederland), Energinet.dk (Denemarken) en TenneT (Duitsland). Inmiddels heeft ook het Havenbedrijf van Rotterdam zich bij het consortium gevoegd. De bedrijven bundelen hun krachten voor de verdere studie en onderzoek naar de ontwikkeling van een grootschalig, duurzaam Europees energiesysteem op de Noordzee. Wind en waterstof staan daarbij centraal. Het samenwerkingsverband is een belangrijke stap naar de uiteindelijke totstandkoming van een ‘North Sea Wind Power Hub’ in de periode 2030 - 2050, die een cruciale bijdrage moet leveren aan het realiseren van de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs (COP21). De voor de energietransitie benodigde hoeveelheden offshore-windenergie zijn zo groot dat er naast stroomverbindingen ook oplossingen voor gasvormig(e) transport en opslag in de vorm van waterstof moeten worden ingezet. Dit kan vervolgens een grote rol spelen in de verduurzaming van energievoorziening voor industriële bedrijven en andere sectoren.

Cluster warmte

In het nieuwe regeerakkoord wordt veel aandacht gegeven aan het verminderen en verduurzamen van de warmtevraag. Gasunie beschouwt warmtenetten als een onmisbare component in de duurzame energiemix van 2050. In de gebouwde omgeving zal de warmtebehoefte voor een belangrijk deel worden ingevuld door warmtepompen, zonneboilers en warmtenetten die gebruik maken van restwarmte.

Warmterotonde Zuid-Holland
In 2017 zijn wij samen met het Havenbedrijf Rotterdam en een aantal andere partijen een groot onderzoek gestart naar de haalbaarheid en realisatiewijze van een grootschalige warmte infrastructuur in Zuid-Holland; de Warmterotonde Zuid-Holland. De ambitie is om bestaande en nieuwe leidingen te bundelen in een hoofdinfrastructuur in Zuid-Holland. Er wordt toegewerkt naar een open transportnet met een onafhankelijk netbeheerder waaraan elke warmte-aanbieder kan leveren. Hiermee moet een optimale basis gecreëerd worden voor het benutten van zoveel mogelijk duurzame warmtebronnen in de regio zodra deze beschikbaar komen. Gasunie ambieert vooral een rol als transporteur in de warmte-infrastructuur.

Warmtenet Noordwest Groningen
Daarnaast is in 2017 gekeken naar de mogelijkheden van een samenwerking met WarmteStad in Groningen. Gasunie heeft in 2017 ondersteuning verleend aan de ontwikkeling van Warmtenet Noordwest Groningen. Sinds eind 2017 is WarmteStad op zoek naar een alternatieve duurzame warmtevoorziening in plaats van de beoogde geothermiebron. Daarom is de ondersteuning vanuit Gasunie voor onbepaalde tijd ‘on hold’ gezet.

Cluster CCS

Havenbedrijf, Gasunie en EBN doen haalbaarheidsstudie naar CCS in Rotterdam. CCS (Carbon Capture and Storage, het afvangen en opslaan van CO2) wordt zowel internationaal als in het regeerakkoord genoemd als een belangrijk instrument om tijdig de CO2-uitstoot teruggedrongen te krijgen en de klimaatafspraken van Parijs te realiseren. Veel bedrijven beschikken nog over onvoldoende hernieuwbare of circulaire alternatieven om op de vereiste termijn de CO2-uitstoot te reduceren die nodig is voor het behalen van klimaatdoelstellingen. CCS wordt beschouwd als een kosteneffectieve en snel toepasbare oplossing daarvoor. Gasunie onderzoekt samen met Havenbedrijf Rotterdam en EBN de mogelijkheden om een basisinfrastructuur te realiseren voor het verzamelen en transporteren van CO2 in het Rotterdamse havengebied, dat vervolgens opgeslagen kan worden in (lege) olie- en gasvelden onder de Noordzee. Het streven is om in 2018 een investeringsbeslissing te nemen. Het systeem kan dan in 2020 operatoneel zijn.

Gasunie, Havenbedrijf en EBN gaan in het kader van de studie uit van een robuuste basisinfrastructuur voor transport en opslag (een ‘backbone’), waar diverse bedrijven hun CO2 in kwijt kunnen. Door deze ringleiding  en de opslagfaciliteiten als een ‘collectieve voorziening’ op te zetten, kunnen belangrijke kostenvoordelen worden gerealiseerd.

Cluster data/IT

Gasunie New Energy ontwikkelt in samenwerking met partners applicaties  die real-time inzichtelijk maken hoeveel duurzame energie er wordt opgewekt in Nederland. Informatiediensten als deze kunnen van groot belang worden om de markt te helpen keuzes te maken om zo slim mogelijk  energiebronnen in te zetten. De bedoeling is dat daarmee CO2-uitstoot wordt vermeden en ‘slimme’ flexibiliteit wordt gecreëerd, waardoor de energietransitie kan worden versneld.  In 2017 is besloten Energieopwek.nl uit te breiden met andere vormen van duurzame energie. Deze applicatie is een samenwerking met TenneT, de SER, NBNL en de Hanze Hogeschool. Dit project krijgt een vervolg waarbij meer bronnen centraal staan zoals warmtepompen en biomassa. Daarnaast is Gasunie New Energy bezig met het ontwikkelen van informatiediensten die het toepassen van groen gas faciliteren in de markt.

Cluster internationale gasinfrastructuur

In Noordwest-Europa wil Gasunie haar positie versterken en met efficiënte services op het gebied van gasinfrastructuur en LNG bijdragen aan het functioneren van de steeds verder integrerende Europese gasmarkt. In Zuidoost-Europa, waar gasmarkten deels nog in groeifase verkeren en waar zich nieuwe aanvoerroutes voor gas ontwikkelen wordt gekeken naar strategische posities met een geringe financiële omvang.

Gasunie Engineering 
In 2017 heeft Gasunie Engineering  tezamen met DNVGL als resultaat van een hiertoe uitgeschreven tender een consultancy-opdracht verkregen ter ondersteuning van het TANAP-project (Trans Anatolian National Gas Pipeline Project). Deze leiding moet de gasvelden uit de Kaspische Zee in Azerbeidzjan, en later mogelijk ook gasvelden in Turkmenistan en Iran, via Turkije gaan verbinden met Europa.

De TANAP-pijpleiding is van belang voor het ontsluiten van nieuwe bronnen van gas voor de Europese markt en vergroot de diversiteit van de Europese gasaanvoer. Dit ondersteunt het goed functioneren van de integrerende Europese gasmarkt en de voorzieningszekerheid.

Het leveren van adviesdiensten past in de uitbreiding van onze activiteiten in Zuidoost-Europa, waar zich gasmarkten in ontwikkeling bevinden. Gasunie Engineering gaat samen met DNVGL de TANAP-activiteiten begeleiden ten behoeve van het verantwoord en veilig opstarten van de pijpleiding en de eerste fase van het operationele gebruik van de pijpleiding.

EUGAL
Gasunie Deutschland heeft met de Duitse gastransportnetbeheerders Gascade Gastransport, Fluxys Deutschland en ONTRAS Gastransport een overeenkomst getekend voor de verwerving van een aandeel van 16,5% in het EUGAL-pijpleidingproject. De deelname in het project betekent een uitbreiding van de transportcapaciteit van Gasunie Deutschland en versterkt de positie van het Gasunie-netwerk in de internationale transitstromen. De EUGAL (Europäische Gas-Anbindungsleitung) zal over een afstand van circa 485 kilometer van de Oostzee naar het zuiden van Saksen lopen en van daar naar de Tsjechische grens. Het traject heeft via aftakkingen in westelijke richting in verbinding de gasmarkten in Duitsland, Nederland, België en Engeland. Eind 2019 moet de eerste van de twee geplande leidingen gereed zijn. Gascade behoudt 50,5% in het project en is verantwoordelijk voor de bouw en het toekomstige beheer van de leiding. Het besluit voor de aanleg van de EUGAL-leiding is genomen na een marktbevraging en het contracteren van de benodigde capaciteit en valt volledig onder Duitse regulering.

German LNG Terminal
Gasunie heeft samen met Oiltanking en Vopak LNG Holding de oprichting van de joint venture “German LNG Terminal GmbH” in gang gezet. Het doel hiervan is de ontwikkeling van een LNG-terminal in Noord-Duitsland. Dit gebeurt op basis van een haalbaarheidsstudie die wordt uitgevoerd op basis van Brunsbüttel als vestigingsplaats, aan de Elbe, ten noorden van Hamburg. De joint venture versterkt de positie van het Gasunie-netwerk ten opzichte van aanvoerstromen in het kerngebied Noordwest-Europa. De terminal kan een belangrijke rol in de diversificatie van Duitslands energievoorziening gaan spelen. In de Duitse stroomopwekking is op korte termijn de uitfasering van kernenergie en kolen voorzien, en ook de inzet bruinkool staat onder druk. Dit – en het grote sterk fluctuerende aanbod van stroom uit zon en wind – brengt een groeiende vraag naar gas met zich mee. In het verlengde daarvan groeit ook de behoefte aan diversificatie van aanvoer. Daarnaast zal de terminal ook de basis gaan vormen voor de distributie van LNG als schonere transportbrandstof in plaats van diesel en stookolie. De Europese Commissie heeft de samenwerking van de drie partijen in een joint venture goedgekeurd.  In de eerste helft van 2018 vindt een open season plaats. Gestreefd wordt naar een investeringsbeslissing in 2019.

Omvang en fasering van projecten

De omvang en fasering van de in dit jaarverslag beschreven business development projecten wordt getoond in de onderstaande tabel. De indicatieve omvang van de investering is voor het gehele project en is in de tabel in vijf klassen verdeeld: € 1-10 miljoen, € 10-50 miljoen, € 50-250 miljoen, € 250-500 miljoen en meer dan € 500 miljoen. De investering voor Gasunie is meestal een deel daarvan aangezien in de regel deze projecten door een samenwerkingsverband van partners wordt uitgevoerd. De fasering heeft betrekking op het jaar dat project gereed is en de operationele periode begint.

Omvang en fasering 2018 2019/2020 2021/2022 2023/2025 na 2025
           
Pijler II: Europees verbindend          
- EUGAL pijpleidingproject   € 250-500 mln      
- German LNG terminal       € 250-500 mln  
           
Pijler III: Energie in transitie          
- SCW   € 50-250 mln      
- Ambigo   € 10-50 mln      
- HyStock € 1-10 mln        
- North Sea Wind Power Hub         > € 500 mln
- Warmterotonde Zuid-Holland       € 50-250 mln > € 500 mln
- CCS Rotterdam     € 250-500 mln